Archeologia Żywa

  ZŁOTO SZCZECINA - Bursztynowy niedźwiadek, wspaniała biżuteria, złote monety - prawdziwe skarby zasiliły Muzeum Narodowe w Szczecinie. Około 200 oryginalnych i niepowtarzalnych zespołów przedmiotów i pojedynczych zabytków - najcenniejsza część kolekcji dawnego Pomorskiego Muzeum Krajowego – wróciło do stolicy Pomorza Zachodniego po ponad 60 latach. Negocjacje pomiędzy Polską a Niemcami od początku prowadzone były w tajemnicy. O odysei szczecińskich skarbów i wartości pradziejowej kolekcji opowiada KRZYSZTOF KOWALSKI, kierownik Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie w rozmowie z JOANNĄ ORŁOWSKĄ-STANISŁAWSKĄ.

WOLIN – bursztynowe miasto

Archeologiczna POLSKA NA ŁYKEND to nowy projekt „Archeologii Żywej”. Pomysł na spędzenie wolnych dni z archeologią znajdziecie w każdym numerze. Tworzymy mapę archeologicznych atrakcji. W naszym mini-przewodniku znajdziecie wszelkie praktyczne, jak i kulturalne wskazówki. W pierwszą podróż zapraszamy na północno-zachodni kraniec Polski – do Wolina. Było to wielkie słowiańskie emporium handlowe, położone na skrzyżowaniu szlaków handlowych. Od ponad wieku miasto jest miejscem intensywnych wykopalisk. Najsłynniejszym z odkrytych zabytków jest Światowid – cisowy posążek słowiańskiego bóstwa o czterech twarzach. Wolin bywa utożsamiany z Jómsborgiem – warownią wikingów opiewaną w skandynawskich sagach.

ARDI PODBIJA ŚWIAT - Wśród 10 najważniejszych odkryć naukowych 2009 r., według tygodnika „Science” - jednego z najbardziej opiniotwórczych czasopism na świecie – odkrycie i rekonstrukcja szczątków ardipiteka sprzed 4,4 mln lat było najważniejsze. Pierwsze skamieniałości szkieletów Ardipithecus ramidus zostały wykopane w Etiopii jeszcze w 1994 r. i od razu wzbudziły zainteresowanie badaczy. Najcenniejszym znaleziskiem jest częściowo zachowany szkielet samicy „Ardi". Okazało się, że czaszka, zęby, miednica oraz stopy Ardi mają zarówno „prymitywne" cechy jej ewolucyjnych poprzedników, jak i właściwości reprezentatywne dla późniejszych hominidów, w tym ludzi. Ardi mogła chodzić na dwóch nogach, jednak dobrze radziła sobie z poruszaniem się po drzewach. Miała wzrost i wagę dorosłego szympansa – o tym, co warte uwagi opowiadają PROF. JAN MICHAŁ BURDUKIEWICZ oraz MAŁGORZATA BONAR.

ZĘBY, KTÓRE WSTRZĄSNĘŁY POLSKĄ - Najstarsze w Polsce szczątki ludzkie – zęby neandertalczyków odkryto w jaskini Stajnia na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Archeolodzy natrafili też na bogate ślady osadnictwa neandertalskiego. Duże ilości narzędzi krzemiennych, w tym noży i kości upolowanych zwierząt wskazują na intensywne wykorzystywanie tego stanowiska. Najcenniejszym znaleziskiem są trzy zęby trzonowe, należące do trzech różnych osobników Homo sapiens neanderthalensis. Dzięki analizom genetycznym wykonanym dla jednego z zębów wiadomo, że neandertalczyk był płci męskiej. Na dodatek używał… wykałaczki wykazały analizy powierzchni tego zęba. Odkrywca – DR MIKOŁAJ URBANOWSKI wraz z DR WIOLETTĄ NOWACZEWSKĄ, antropolog badającą szczątki, opowiadają i komentują odkrycie.

Sekrety Çatalhöyük - Na stanowisko Çatalhöyük w centralnej Turcji wkroczył interdyscyplinarny zespół badaczy z różnych części świata. Na jednym z najważniejszych i najbardziej fascynujących archeologicznych miejsc na świecie pracują też Polacy. Zgłębiają tajemnice neolitycznego osiedla sprzed ponad dziewięciu tysięcy lat. Współczesna archeologia to pasjonujący i skomplikowany proces badawczy. Odpowiedzi na pytania rodzą się w oparciu o nowoczesne metody. PATRYCJA FILIPOWICZ opowiada o Çatalhöyük Research Project, który ruszył w 1993 r. Polskie badania rzuciły nowe światło na długą historię stanowiska.

W ŚLAD ZA WENUS - Tam, gdzie znaleziono słynną Wenus o rubensowskich kształtach – na stanowisku Willendorf II, trwają wykopaliska. Najnowsze, kompleksowe badania są prowadzone od 2005 r. Podjął je zespół wielu specjalistów z różnych europejskich jednostek naukowo-badawczych. Na doktorantki z Wrocławia czyhało wiele wyzwań i pokus: od pragnienia sławy, przez tabuny turystów po… kult Matki Ziemi. Praca archeologa jest ciągłym zmaganiem się z przeciwnościami losu. Pierwszy dzień eksploracji, jak na złość, przyniósł diametralną zmianę pogody. Wzrost temperatury wzbudzał nieodparte pragnienie pracy na stanowisku przesiewania na mokro...

ZAGINIONE KULTURY AMAZONII - W Peru na swoich odkrywców wciąż czekają nieznane kultury, pokryte tajemniczymi rytami urwiska, monumentalne grobowce i ruiny, porośnięte tropikalną roślinnością. Ponad wiek badań archeologicznych pozwolił zapoznać się z prekolumbijską przeszłością tego niezwykle fascynującego zakątka naszego globu. Liczni badacze, w tym również i archeolodzy z Polski, dzięki swoim odkryciom przybliżyli, a przynajmniej pozwolili zaistnieć w społecznej świadomości kulturom i cywilizacjom zarówno strefy Andów, jak i wybrzeża oceanicznego. O krainie tajemniczych kultur prosto z Peru pisze badacz PROF. JÓZEF SZYKULSKI.

  TAJEMNICE 14C, CZYLI PO CO NAM RADIOWĘGIEL - O co właściwie chodzi w metodzie 14C?! Tak często stosowana, jakie zagadki kryje, a jakich kłopotów przysparza?... Czy archeolog datujący szczątek organiczny, czyli kość albo drewnianą ozdobę, musi wiedzieć, co to jest izotop? I dlaczego „14”? Na pewno zna symbol „C” – węgiel. Czym jest w końcu dendrochronologia? Na temat podstawowych dla archeologa kwestii tajemnice snuje prof. Adam Walanus.

  ABC archeologii, czyli jak przenieść się w czasie - Rozwiązywanie zagadek, które przez wiele lat pozostawały tajemnicą to wspólny mianownik łączący archeologię z filmów z rzeczywistymi badaniami. Odkrywanie nie jest tak proste jak w filmowych scenariuszach. Archeolog musi zmierzyć się z największym wrogiem znalezisk – upływającym czasem. Wielokrotnie słyszymy o wielkich odkryciach, rzadko jednak zastanawiamy, ile włożono w nie pracy. Nowy odcinek cyklu ,,ABC archeologii’’ ukaże pierwsze kroki wędrówki w przeszłość. Jak zatem archeolodzy odczytują przeszłość z pozostałości materialnych i skąd wiedzą, czego i gdzie szukać? Wiedzą praktyczną , choć dla niektórych tajemną, dzieli się JAKUB OKONEK.

  Prawdziwa twarz Dänikena
Koniec świata za 2 lata, UFO oraz poszukiwanie Atlantydy – Däniken, Sitchin i podobni im twórcy są wciąż w modzie. Za symbol tej grupy uznać można Ericha von Dänikena. Przez ostatnie 45 lat opublikował on około 30 książek, które sprzedały się na całym świecie w ponad 63 milionach egzemplarzy. Fenomen tego człowieka zadziwia – wykreował on zaskakujący obraz świata przeszłego, dzięki czemu znalazł się na fali ogromnej popularności, dla wielu stanowi żywą legendę. Jakich chwytów używają hochsztaplerzy nauki, że pod względem popularności na głowę biją „prawdziwych” archeologów? W temat wgryza się KAMIL NIEDZIÓŁKA.

  Śmierć w Rogalinie - Grudniowe przedpołudnie 2008 r. Do Muzeum im. ks. St. Staszica w Hrubieszowie po raz kolejny dzwoni lokalna policja. Tym razem zgłoszenie pochodzi z niewielkiej wioski, położonej tuż przy granicy z Ukrainą. Siarczysty mróz zniechęca funkcjonariuszy do zajęcia się sprawą, więc dzwonią do Pogotowia Archeologicznego. W takim regionie jak Hrubieszowskie (woj. lubelskie) trudno jest wbić łopatę w ziemię, tak by na coś nie natrafić. Przez przypadek odkryto nowe, niezwykle obiecujące stanowisko z początków epoki brązu, ale po kolei…O fascynującym odkryciu pisze BARTŁOMIEJ BARTECKI.

  Skarby polskiej archeologii: Wołki z Bytynia
Jeden z najcenniejszych polskich skarbów archeologicznych ujrzał światło dzienne w 1873 roku. Wtedy to, usuwając głaz z pola Bronisława Gąsiorowskiego, w folwarku niedaleko Bytynia odkryto depozyt. Pod kamieniem natrafiono na przedmioty wykonane z miedzi, znajdujące się na głębokości około 70 cm. Leżały tam dwie figurki wołków i sześć płaskich siekier. Nowy cykl naszego magazynu odkurzy wspaniałości z polskich muzeów, które po prostu trzeba znać.